Veteriner hekimlere en fazla yöneltilen sorulardan biri, kisirlastirmanin hayvan sagligi ve davranislari üzerine etkileridir. Basarili bir operasyonun, saglik açisindan olumsuz bir etkisi yoktur. Ancak davranislarda birtakim degisiklikler ortaya çikabilir. Erkek ve diside kisirlastirmanin etkileri farkli oldugu için, bu iki cinsiyeti ayri ayri ele almak yararli olacaktir.

Küçük hayvan kliniklerinde en fazla yapilan operasyonlardan biri, erkeklerde testisierin çikartilmasidir. Bu operasyon sonucu, cinsiyet hormonu aktivitelerindeki degisimlere bagli olarak hayvanlarin davranislari da az ya da çok degisebilir. Testosteronun, hayvandaki vücut yapisina, fizyolojik mekanizmalara da etkisi vardir, tabiatiyla kisirlastirma tüm bu islevleri etkilemektedir.

Ancak her iki cinsiyetten köpekler, kisirlastirma sonrasi dahi, azalmis olmakla birlikte, kendi cinslerine Özgü, belirgin davranis farkliliklari gösterirler. Yine köpeklere, karsi cinsiyetin hormonu uygulanirsa tam anlamiyla bir degisim gözlenmez. Kastre edilmis erkek köpeklere östrogen verilirse, çok az sekilde, disiye ait seksüel davranislar gözlenir, tersi de böyledir, kisirlastirman disi köpeklere testosteron verilmesinden sonra çok az sekilde erkek davranislari gözlenir. Örnegin; kisirlastirilmis disi köpeklere testosteron verilmesi, diger disi köpeklerin üstüne atlama egilimini artirir.

Yetiskin erkek köpegin, kisirlastirildiktan sonraki saatlerde kan testosteron düzeyi azalir, ancak hayvan uzun bir süre daha, testosteron kaynakli davranislarda bulunur. Hatta, bu hormonun az da olsa salgilandigi böbrek üstü bezleri bir operasyonla alinsa ve kan testosteron düzeyi sifir olsa bile bu davranislar görülür (aylar, hatta yillar sonra). Bu, tamamen beynin ögrenme süreçlerine baglidir. Beyin, hormonal bir etki olmaksizin da normal davranis biçimini hatirlar. Yani kisirlastirma, hormonlar sayesinde ögrenilen davranislar dahil olmak üzere, ögrenilmis davranislar üzerine etki etmez. Bazi hayvanlar, kisirlastirmadan sonra, yillar boyu çiftlesme aktivasyonu gösterirler. Bu davranista, ögrenmenin yani seksüel deneyimlerin yani sira, kalitimsal etkilerin, diger bir deyisle içgüdülerin rolü oldugu da savunulmaktadir.

Genel olarak varilan kaniya göre erkek köpek, kisirlastirmadan sonra daha sessiz, sakin, sahibine karsi daha az agresif ve çocuklara karsi daha arkadasça davranmakta ve daha kolay egitil ebilmek-tedir. Baskinlik, evden kisa süreli kaçmalar, evde iseyerek isaretleme ve diger erkek köpeklere agresyon göstermesi gibi davranislar, yüksek oranda azalmaktadir. Kisirlastirilmis erkek hayvanlarin, normal erkek hayvan davranislarini göstermesi mümkündür. Kalitsal veya çevresel etkiler nedeniyle bu köpekler, bazen insan üzerine de atlayabilir veya isaretleme yapabilir.

Yetiskin köpeklerin sahipleri üzerine atlama egilimi veya asiri aktivasyonu, kisirlastirma yoluyla % 50-60 oraninda azaltilir veya yok edilir. Mevcut bilgilere göre, cinsel olgunluga erismeden veya eristikten sonra yapilan kisirlastirmalarin sonuçlarinda önemli bir farklilik yoktur. Bir arastirma sonuçlarina göre, 40 günlükken kisir-lastirilan erkek köpekler, daha sonra, normal köpekler gibi agresifhareketler ve insanlarin üzerine atlama hareketleri gösterdiler. Yalniz burada, cinsel olgunluga ulasmadan önce veya sonra yapilan kisirlastirma, operasyonun basarisi açisindan bir fark olusturmaz, ancak kisirlastirma erken yapilirsa, kötü aliskanliklari önlemek bakimindan zaman kazanilmis olur. Özellikle, köpegin cinsiyet hormonlarinin etkisiyle sekillenen, istenmeyen davranislara aliskanlik kazanmasi engellenmis olur. Ancak erken yasta yapilan kastrasyonun, vücut gelisimine ve morfolojik özelliklere olan olumsuz etkisi, köpek sahipleri tarafindan istenmemektedir.

Kisirlastirmayla, cinsiyete bagimli olmayan davranis sekillerinde bir degisiklige rastlanmaz. Örnegin; avlanma gibi istenilen davranislar fazlaca etkilenmez. Bu operasyondan sonra istenmeyen davranislarin tekrarlanmasinda, yasli ve genç hayvanlar arasinda farklilik gözlenmemistir. Bu yüzden, kisirlastirmanin basarisi, yas ve davranis problemlerinin görüldügü süreyle iliskili degildir. Genel olarak belirtmek gerekirse, kisirlastirmanin basari derecesi pratik olarak söylenemez, önceden bilinemez; zira kisirlastirmayla, önceden programlanmis davranislar, yani kalitimla aktarilan davranislar degisime ugramazlar.

Cinsel olgunluga erisildigi zaman, ovaryumlar (yumurtaliklar), hayvan türlerine göre degisen oranlarda östrogen ve progesteron üretirler. Disi köpeklerde ovaryumlar operasyonla çikartildiginda (ovariektomi) seksüel faaliyetler minimuma iner. Ancak disi köpeklerde bu faaliyet, yilda sadece iki kez görüldügünden, kisirlastirmanin etkisi erkek köpeklerdeki kadar önemli degildir. Disi köpeklerde, ilk kizginliktan önce veya sonra overiektomi yapilmasi, daha sonraki davranislar üzerinde çok farkli bir etki olusturmaz. Yani, Ilk kizginliktan önce veya sonra olmasinin, erken ya da geç yapilmasinin bir farki yoktur.

Cinsiyetin davranis üzerine etkilerini isleyen konumuzda, disi köpeklerin bazi avantajli özelliklerinden bahsetmistim. Bu özellikler üzerine hormonlarin etkileri küçümsenmeyecek kadar fazladir.

Bu hormonlar, daha çok yumurtaliktan ve bir miktarda böbrek üstü bezlerinden salgilanir. Bu özellikler bizim için önemliyse, köpek, bu yönde egitimini ve ögrenmesini tamamlamadan kisirlastirmamalidir. Bunlari tamamladiktan sonra yapilmasinda sakinca yoktur, çünkü kisirlastirmayla hormonal etki azalsa bile, köpegin ögrenmis oldugu özelliklerde önemli bir azalma görülmez. Ancak köpek, egitimden önce kisirlastirilirsa, bu özellikler açisindan verecegimiz egitim, az da olsa olumsuz etkilenebilir. Bu nedenle, egitim öncesi kisirlastirma zorunlulugu varsa, hormonal aktivite için gerekli olan yumurtaliklardan birinin birakilmasini, operasyonu yapacak hekimden isteyiniz.

Kisirlastirma sonrasi göze çarpan en önemli degisiklikler, daha çok yapisal niteliktedir. Disi köpeklerde kisirlastirilma sonrasi, operasyon yapilmamis olan disi köpeklere oranla %5-10 oraninda kilo artisi saptanmistir